Kancelaria Radcy Prawnego Dariusz Borys Kostyra
Zamów poradę online Zapytaj prawnika

Prawa świadka

15.09.2012
W znaczeniu procesowym świadkiem jest osoba wezwana do stawiennictwa w takim charakterze. Może to być osoba będąca świadkiem czynu, o który toczy się postępowanie bądź inna osoba wezwana do złożenia zeznań. 
 
Osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek stawić się w czasie i miejscu określonym przez organ procesowy, także wówczas, gdy przysług jej prawo odmowy zeznań. Z obowiązkiem stawiennictwa łączy się obowiązek nieoddalania się z miejsca czynności przed jej zakończeniem bez zezwolenia organu procesowego. Nieusprawiedliwione niestawiennictwo świadka albo jego oddalenie się z miejsca czynności bez zezwolenia organu prowadzącego postępowanie może spotkać się z represją w postaci kary pieniężnej i przymusowego doprowadzenia świadka.
 
Podstawowym obowiązkiem świadka jest złożenie zeznań. Zanim świadek zacznie składać zeznania sąd odbiera od niego przyrzeczenie, powtarzając treść za sędzią "Świadomy znaczenia moich słów i odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że będą mówił szczerą prawdę, niczego nie ukrywając z tego, co mi jest wiadome". Takiego przyrzeczenia nie odbiera się:
 
  • od osób, które nie ukończyły 17 lat,
  • gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że świadek z powodu zaburzeń psychicznych nie zdaje sobie należycie sprawy ze znaczenia przyrzeczenia,
  • gdy świadek jest osobą podejrzaną o popełnienie przestępstwa będącego przedmiotem postępowania lub pozostającego w ścisłym związku z czynem stanowiącym przedmiot postępowania albo gdy za to przestępstwo został skazany,
  • gdy świadek był prawomocnie skazany za fałszywe zeznanie lub oskarżenie. 
 
Przesłuchanie świadka poprzedzone jest uprzedzeniem go o odpowiedzialności karnej za zeznawanie nieprawdy lub zatajanie prawdy.
 
Przesłuchanie rozpoczyna się od zapytania świadka o imię, nazwisko, wiek, zajęcie, miejsce zamieszkania, karalność za fałszywe zeznanie lub oskarżenie oraz stosunek do stron. 
 
Przesłuchanie świadka powinno zawierać dwa etapy. Pierwszy swobodnej (spontanicznej) wypowiedzi oraz drugi etap pytań kierunkowych: uzupełniających, wyjaśniających lub kontrolnych w stosunku do wypowiedzi. Podstawowym warunkiem ważności zeznań świadka i dodatkowo jego prawem jest ważność dowodu uzyskanego w drodze przesłuchania jest swoboda wypowiedzi, a więc taki stan, w którym przesłuchiwany zachowuje pełną możliwość formułowania swojej wypowiedzi. Niedozwolone jest stosowanie przymusu lub groźby oraz hipnozy i środków chemicznych lub technicznych, wpływające na procesy psychiczne przesłuchiwanej osoby albo mających na celu kontrolę nieświadomych reakcji jej organizmu (narkoanaliza, tzw. wariograf, poligraf).
 
W czasie procesu świadek możliwość skorzystanie z przysługujących mu praw, a mianowicie:
 
  • prawo odmowy zeznań (art.182 k.p.k.),
  • prawo odmowy odpowiedzi na pytanie (art.183 k.p.k.),
  • skorzystanie z instytucji świadka  anonimowego.
 
Prawo odmowy zeznań
 
Prawo odmowy zeznań zostało uregulowane w art. 182 k.p.k., który mówi 
§ 1. Osoba najbliższa dla oskarżonego może odmówić zeznań.
§ 2. Prawo odmowy zeznań trwa mimo ustania małżeństwa lub przysposobienia.
§ 3. Prawo odmowy zeznań przysługuje także świadkowi, który w innej toczącej się sprawie jest oskarżony o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem.
 
Prawo odmowy zeznań przysługuje osobie najbliższej dla oskarżonego i trwa mimo ustania małżeństwa lub przysposobienia. Pojecie osoby najbliższej definiuje art. 115 § 11 k.k. Zgodnie z nim osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.
 
Sąd nie jest uprawniony do ustalania powodów odmowy zeznań przez osobę uprawnioną do takiej decyzji. Świadek może odmówić zeznań w całości, bowiem nie jest uprawniony do dokonywania wyboru zakresu zeznań. Świadek, który skorzystał z prawa odmowy zeznań, może zmienić decyzję w tym zakresie i zrezygnować z tego prawa. W zawiązku z tym sąd ma obowiązek wezwania świadka, ponieważ tylko on może podjąć decyzję o tym, czy chce zeznawać czy też nie, jednakże należy mu stworzyć taką możliwość przez wezwanie na przesłuchanie. Wezwany świadek ma obowiązek stawienia się, gdyż jest on zwolniony jedynie z obowiązku zeznawania, a nie stawiennictwa.
 
Art. 182 § 3 gwarantuje prawo odmowy zeznań świadkowi, który w innej sprawie jest oskarżony o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem. Każdy współuczestnik czynu występuje więc w roli oskarżonego (podejrzanego) o udział w tym samym przestępstwie, ale w odrębnym postępowaniu. Komen¬towany przepis mówi o świadku, który w innej sprawie jest oskarżonym, lecz słusznie przyjmuje się, że przepis ten powinien mieć zastosowanie także do sytuacji, gdy świadek jest podejrzanym.
 
Prawo odmowy odpowiedzi na pytanie
 
Prawo odmowy odpowiedzi na pytanie uregulowane jest w art. 183 k.p.k. Zgodnie z tym artykułem świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
§ 2. Świadek może żądać, aby przesłuchano go na rozprawie z wyłącze¬niem jawności, jeżeli treść zeznań mogłaby narazić na hańbę jego lub osobę dla niego najbliższą.
 
Przewidziane w art. 183 § 1 prawo uchylenia się od odpowiedzi na pytanie przysługuje jedynie wtedy, gdy udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić świadka lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub prze¬stępstwo skarbowe, a więc nie obejmuje zagrożenia odpowiedzialnością za wy¬kroczenie i wykroczenie skarbowe, a także cywilną, administracyjną lub dyscyp¬linarną.
 
Trafnie przyjmuje się, że świadek ma prawo nie tylko do uchylania się od odpowiedzi na pytanie w zakresie, o jakim mowa w art. 183 § 1, ale również do przemilczenia związanych z tym okoliczności w fazie zeznań spontanicznych. 
 
Skorzystanie z tego prawa przez świadka staje się realne po uprzedzeniu go o treści art. 183 (zob. art. 191 § 2).
 
Organ procesowy nie jest uprawniony do kontroli występowania przesłanek, na które powołuje się świadek, gdyż decyzja o uchyleniu się od odpowiedzi na pytanie należy tylko do świadka.
 
W sytuacji określonej w art. 183 § 2 świadek może wystąpić tylko z określonym żądaniem, natomiast decyzja o wyłączeniu jawności należy do sądu, którego postanowienie w tym przedmiocie nie podlega zaskarżeniu.
 
Skorzystanie z instytucji świadka  anonimowego.
 
Świadek anonimowy może wystąpić w każdej sprawie, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia, wolności albo mienia w znacznych rozmiarach dla samego świadka lub osoby dla niego najbliższej. W takim przypadku sąd lub prokurator wydaje postanowienie o zachowaniu w tajemnicy okoliczności w tajemnicy okoliczności umożliwiających ujawnienie tożsamości świadka.
 
Zachowaniu w tajemnicy podlegają okoliczności umożliwiające ujawnienie toż-samości świadka (np. że pracował on w pewnym okresie z oskarżonym), w tym dane osobowe. 
 
Instytucja świadka anonimowego może być stosowana tylko w takich przypadkach, gdy nie ma ryzyka ujawnienia tożsamości osoby, która złożyła zeznania, przy  udostępnieniu   obronie  treści  tych  zeznań   (zob.   wyrok  SN z 28 czerwca 2001  r. - II KKN 557/98, LEX nr 51673).
 
Dotyczy to więc przypadków, gdy „na podstawie treści zeznań świadka nie można zorientować się kto nim jest. Zastosowanie instytucji  świadka incognito w każdej innej sytuacji pozbawione jest wszelkiego sensu. W razie utajnienia tożsamości świadka, okoliczności umożliwiające ujawnienie tożsamości tego świadka, w tym jego dane osobowe, pozostają do wyłącznej wiadomości sądu i prokuratora, a gdy zachodzi konieczność — również funkcjonariusza Policji prowadzącego postępowanie. 
 
Przesłuchanie świadka powinno odbywać się w specjalnie w tym celu przygotowanym pomieszczeniu, przystosowanym do zainstalowania urządzeń technicznych do przekazu obrazu lub dźwięku na odległość, a także do elektronicznego zapisu oraz odtwarzania obrazu lub dźwięku. Jeżeli przesłuchanie świadka odbywa się przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie tej czynności j na odległość, pytania do świadka zgłaszane przez oskarżonego lub obrońcę kieruje się za pośrednictwem sądu lub prokuratora prowadzącego postępowanie. 
 
Odpowiedzi na pytania kierowane do świadka przekazuje się oskarżonemu i jego obrońcy bądź odtwarza tylko w takim zakresie, który nie spowoduje ujawnienia tożsamości świadka. Przesłuchanie może odbywać się przy użyciu urzą¬dzeń technicznych do prowadzenia wideokonferencji lub konferencji telefonicz¬nej. Połączenia telefoniczne są realizowane w sposób uniemożliwiający iden¬tyfikację numerów telefonicznych, z których jest realizowane połączenie, w mia¬rę możliwości  przez   pośrednie   numery   telefoniczne. Urządzenia techniczne stosuje się w sposób zapewniający zachowanie tajemnicy wizerunku, głosu, danych osobowych oraz innych okoliczności, które mogłyby umożliwić ujawnienie osobom nieupoważnionym tożsamości świadka, w szczególności  przez zniekształcenie jego wizerunku i głosu. 


Tagi: świadek

Opinie naszych zadowolonych Klientów
    Zostaw swój komentarz
    Adres e-mail nie zostanie opublikowany
Zapytaj prawnika
Opinie klientów
Mikołaj

Jestem mile zaskoczony jakością, fachowością i krótkim czasem prowadzenia sprawy choć do tej pory współpracowałem z wieloma kancelariami i prawnikami.

  • right
Andrzej

Szczerze polecam ta kancelarie dobry kontakt, szybka odpowiedz i pełen profesjonalizm. W sądzie poszło tak jak mówił Pan Dariusz. Dziękuje.

  • left
  • right
Piotr

Cieszy mnie niezmiernie, że w tak trudnych czasach wyzysku, manipulacji i cwaniactwa jest tak profesjonalna możliwość obrony. Dziękuję panie Darku !

  • left
  • right
Darek

Jestem bardzo mile zaskoczony profesjonalnością i szybkością odpowiedzi. Poleciłem serwis znajomym, bo warto!

  • left
  • right
Michał

Bardzo fachowa i szybka pomoc, a wszystko w dobrej cenie. Jestem pełen uznania i wdzięczności dla Kancelarii LexVin za profesjonalną realizację usługi.

  • left
  • right
Karolina

Bardzo dziękuję za zajęcie się moją sprawą oraz szybkie wysłanie mi sprzeciwu. Z pewnością polecę Państwa usługi.

  • left
  • right
Joanna

Pomoc prawną otrzymałam błyskawicznie i profesjonalnie.Świetna,merytoryczna i miła obsługa. Serdecznie dziękuję.

  • left
  • right
Aneta

Bardzo dziękuję za profesjonalne i szybkie napisanie sprzeciwu. Polecam pomoc prawną Kancelarii LexVin każdemu, kto szuka profesjonalnej pomocy prawnej.

  • left
  • right
Podobne artykuły