Kancelaria Radcy Prawnego Dariusz Borys Kostyra
Zamów poradę online Zapytaj prawnika

Właściwość miejscowa sądu w sprawach cywilnych

20.12.2011
Witold Walkowski
Autor:
Witold Walkowski Ekspert LexVin
Aplikant Radcowski
Masz problem?
Zadaj mi pytanie
Właściwość miejscową sądu w sprawach cywilnych wyznacza ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1965 r., Nr 43, poz. 296 z późn. zm.).
 
Właściwość miejscowa wskazuje, który spośród sądów tego samego rzędu jest właściwy do rozpoznania konkretnej sprawy. 
 
Kodeks postępowania cywilnego wyróżnia trzy typy właściwości miejscowej:
 
  1. właściwość ogólną;
  2. właściwość przemienną;
  3. właściwość wyłączną.
 
Właściwość ogólna
 
Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania (art. 27 § 1 k.p.c.).
 
Miejsce zamieszkania określa się według przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.).
 
W przypadku, gdy pozwany nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, ogólną właściwość oznacza się według miejsca jego pobytu w Polsce, a gdy nie jest ono znane lub nie leży w Polsce - według ostatniego miejsca zamieszkania pozwanego w Polsce (art. 28 k.p.c.). Natomiast zgodnie z art. 29 k.p.c. powództwo przeciwko Skarbowi Państwa wytacza się według siedziby państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, a powództwo przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi nie będącemu osobą fizyczną wytacza się według miejsca ich siedziby (art. 30 k.p.c.).
 
Artykuł 30 k.p.c. określa właściwość ogólną sądów w sprawach przeciwko wszystkim - poza Skarbem Państwa -osobom prawnym, a więc również i tym, których działalność obejmuje teren całego kraju; przepis szczególny może określać tę właściwość w sposób odmienny (Uchwała SN z dnia 27 października 1988 r., III CZP 43/88).
 
Właściwość przemienna
 
Właściwość przemienna polega na tym, że w pewnych określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego sprawach powództwo wytoczyć można bądź według przepisów o właściwości ogólnej, bądź przed sąd oznaczony według przepisów o właściwości przemiennej (art. 31 k.p.c.).
 
Właściwość przemienna sądu, do którego pozew został wniesiony, powinna wynikać z okoliczności wskazanych w pozwie (art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c.) (Uchwała SN z dnia 9 czerwca 2005 r., III CZP 28/05).
 
Sprawy, w których dopuszczona jest właściwość przemienna:
 
  1. o roszczenie alimentacyjne oraz o ustalenie pochodzenia dziecka i związane z tym roszczenia powództwo wytoczyć można według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej (art. 32 k.p.c.);
  2. o roszczenie majątkowe przeciwko przedsiębiorcy powództwo można wytoczyć przed sąd, w którego okręgu znajduje się zakład główny lub oddział, jeżeli roszczenie pozostaje w związku z działalnością tego zakładu lub oddziału (art. 33 k.p.c.);
  3. o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, jako też o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy powództwo wytoczyć można przed sąd miejsca jej wykonania; w razie wątpliwości miejsce wykonania umowy powinno być stwierdzone dokumentem (art. 34 k.p.c.);
  4. o roszczenie z czynu niedozwolonego powództwo wytoczyć można przed sąd, w którego okręgu nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (art. 35 k.p.c.);
  5. o zapłatę należności za prowadzenie sprawy powództwo wytoczyć można przed sąd miejsca, gdzie pełnomocnik procesowy sprawę prowadził (art. 36 k.p.c.);
  6. o roszczenie ze stosunku najmu lub dzierżawy nieruchomości powództwo wytoczyć można przed sąd miejsca położenia nieruchomości (art. 37 k.p.c.);
  7. przeciwko zobowiązanemu z weksla lub czeku powództwo można wytoczyć przed sąd miejsca płatności; kilku zobowiązanych z weksla lub czeku można łącznie pozwać przed sąd miejsca płatności lub sąd właściwości ogólnej dla akceptanta albo wystawcy weksla własnego lub czeku (art. 371 k.p.c.);
  8. o zawarcie umowy, ustalenie jej treści, a także zmianę umowy, jeżeli spory rozpoznawane są w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych, powództwo wytoczyć można przed sąd miejsca wykonania umowy (art. 4794 k.p.c. w zw. z art. 34 k.p.c.);
  9. z zakresu prawa pracy powództwo może być wytoczone bądź przed sąd właściwości ogólnej pozwanego, bądź przed sąd, w którego okręgu praca jest, była lub miała być wykonywana, bądź też przed sąd, w którego okręgu znajduje się zakład pracy (art. 461 § 1 k.p.c.).
 
Właściwość wyłączna
 
Właściwość wyłączna sądu nie może być zmieniona na podstawie umowy prorogacyjnej. Właściwość ta wyłącza stosowanie przepisów o właściwości miejscowej ogólnej oraz o właściwości przemiennej.
 
Właściwość wyłączna dotyczy następujących spraw:
 
  1. o własność lub o inne prawa rzeczowe na nieruchomości, jak również o posiadanie nieruchomości powództwo można wytoczyć wyłącznie przed sąd miejsca jej położenia; jeżeli przedmiotem sporu jest służebność gruntowa, właściwość oznacza się według położenia nieruchomości obciążonej; właściwość ta rozciąga się na roszczenia osobiste związane z prawami rzeczowymi i dochodzone łącznie z nimi przeciwko temu samemu pozwanemu (art. 38 k.p.c.);
  2. z tytułu dziedziczenia, zachowku, jak również z tytułu zapisu, polecenia oraz innych rozrządzeń testamentowych powództwo wytacza się wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część (art. 39 k.p.c.);
  3. ze stosunku członkostwa spółdzielni, spółki lub stowarzyszenia powództwo wytacza się wyłącznie według miejsca ich siedziby (art. 40 k.p.c.);
  4. ze stosunku małżeństwa powództwo wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu; z braku takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a jeżeli i tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania powoda (art. 41 k.p.c.);
  5. ze stosunku między rodzicami a dziećmi oraz między przysposabiającym a przysposobionym powództwo wytacza się wyłącznie przed sąd miejsca zamieszkania powoda, jeżeli brak jest podstaw do wytoczenia powództwa według przepisów o właściwości ogólnej (art. 42 k.p.c.).
 
Uregulowania szczególne
 
W przypadku, gdy uzasadniona jest właściwość kilku sądów albo jeżeli powództwo wytacza się przeciwko kilku osobom, dla których według przepisów o właściwości ogólnej właściwe są różne sądy, wybór między tymi sądami należy do powoda. To samo dotyczy wypadku, gdy nieruchomość, której położenie jest podstawą oznaczenia właściwości sądu, jest położona w kilku okręgach sądowych (art. 43 k.p.c.).
 
Jeżeli sąd właściwy nie może z powodu przeszkody rozpoznać sprawy lub podjąć innej czynności, sąd nad nim przełożony wyznaczy na posiedzeniu niejawnym inny sąd (art. 44 k.p.c.).
 
Do wyznaczenia innego sądu na podstawie art. 44 k.p.c. nie wystarcza okoliczność, że za rozpoznaniem sprawy przez ten inny sąd przemawiają względy celowości, albowiem art. 44 k.p.c. uzależnia wyznaczenie innego sądu niż właściwy od dalej idącej przesłanki, mianowicie od tego, żeby sąd właściwy nie mógł z powodu przeszkody rozpoznać sprawy (Postanowienie SN z dnia 7 listopada 1975 r., I CO 14/75).
 
W przypadku, gdy nie można na podstawie okoliczności sprawy ustalić właściwości miejscowej sąd, przed który należy wytoczyć powództwo oznaczy sąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym. 
 
Ustawodawca dopuścił zawarcie przez strony umowy prorogacyjnej. W umowie tej strony mogą ustalić, iż poddają sądowi pierwszej instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, spór już wynikły lub spory mogące w przyszłości wyniknąć z oznaczonego stosunku prawnego. sąd ten będzie wówczas wyłącznie właściwy, jeżeli strony nie postanowiły inaczej lub jeżeli powód nie złożył pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Strony mogą również ograniczyć umową pisemną prawo wyboru powoda pomiędzy kilkoma sądami właściwymi dla takich sporów.
 
Strony w drodze umowy prorogacyjnej nie mogą zmienić właściwości wyłącznej sądu.


Tagi: właściwość sądu, sąd

Opinie naszych zadowolonych Klientów
  • 21.09.2013 Iwona napisał(a):

    Witam . Materia dotyczy Sądu pracy chodzi mi o przeniesenie sprawy do innego Sądu ze wzgledu bestronosci iz miejsce pracy i zameldowani = zamieszkani jest takie same jak miejsce pracy a radca prawny na moj pozew w sądzie złożył wniosek o niewłaściwoś sądu ze w umowie o prace jest sad klo poznania a ja niechce tego sadu bo tam nie bedzie bez stronosci co moge zrobic ?

  • 03.01.2014 stanisław napisał(a):

    z art. 405 k.c. przeciw skarbowi państwa jaki sąd jest własciwy gdy urząd skarbowy odmawia zwrotu nienależnego podatku?

  • Zostaw swój komentarz
    Adres e-mail nie zostanie opublikowany
Zapytaj prawnika
Opinie klientów
Mikołaj

Jestem mile zaskoczony jakością, fachowością i krótkim czasem prowadzenia sprawy choć do tej pory współpracowałem z wieloma kancelariami i prawnikami.

  • right
Andrzej

Szczerze polecam ta kancelarie dobry kontakt, szybka odpowiedz i pełen profesjonalizm. W sądzie poszło tak jak mówił Pan Dariusz. Dziękuje.

  • left
  • right
Piotr

Cieszy mnie niezmiernie, że w tak trudnych czasach wyzysku, manipulacji i cwaniactwa jest tak profesjonalna możliwość obrony. Dziękuję panie Darku !

  • left
  • right
Darek

Jestem bardzo mile zaskoczony profesjonalnością i szybkością odpowiedzi. Poleciłem serwis znajomym, bo warto!

  • left
  • right
Michał

Bardzo fachowa i szybka pomoc, a wszystko w dobrej cenie. Jestem pełen uznania i wdzięczności dla Kancelarii LexVin za profesjonalną realizację usługi.

  • left
  • right
Karolina

Bardzo dziękuję za zajęcie się moją sprawą oraz szybkie wysłanie mi sprzeciwu. Z pewnością polecę Państwa usługi.

  • left
  • right
Joanna

Pomoc prawną otrzymałam błyskawicznie i profesjonalnie.Świetna,merytoryczna i miła obsługa. Serdecznie dziękuję.

  • left
  • right
Aneta

Bardzo dziękuję za profesjonalne i szybkie napisanie sprzeciwu. Polecam pomoc prawną Kancelarii LexVin każdemu, kto szuka profesjonalnej pomocy prawnej.

  • left
  • right
Podobne artykuły