Kancelaria Radcy Prawnego Dariusz Borys Kostyra
Zamów poradę online Zapytaj prawnika

Podstawowe zasady postępowania administracyjnego

02.12.2011
Witold Walkowski
Autor:
Witold Walkowski Ekspert LexVin
Aplikant Radcowski
Masz problem?
Zadaj mi pytanie
W doktrynie wyróżnia się naczelne oraz ogólne zasady postępowania administracyjnego. Pierwsze z nich wywodzone są z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) oraz Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284). Do zasad naczelnych wywodzonych z Konstytucji RP należą m. in.: zasada demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), w skład której wchodzą zasada prawa do procesu oraz prawa do sądu; zasada praworządności (art. 7 Konstytucji RP); zasada proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP); zasada równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP); prawo do sprawiedliwego, jawnego oraz szybkiego procesu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), prawo do wnoszenia petycji, skarg i wniosków do organów władzy publicznej (art. 63 Konstytucji RP) oraz zasada dwuinstancyjności postępowania (art. 78 Konstytucji RP). Zasady naczelne zawarte w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności zapewniają przede wszystkim sądową kontrolę postępowania administracyjnego, prawo do czynnego udziału w procesie, prawo do pełnomocnika procesowego, załatwienia sprawy w możliwie szybkim terminie czy prawo do informacji prawnej.
 
Najbardziej istotną rolę w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i działalności administracji publicznej mają ogólne zasady postępowania administracyjnego. Zostały one określone w rozdziale 2 działu I, ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) zatytułowanym zasady ogólne. 
 
Pierwsza z nich zwana zasadą praworządności działania organów administracji publicznej oraz dbałości o praworządne działania stron, jak i uczestników postępowania zawarta jest w art. 6 i 7 k.p.a. Zgodnie z tą zasadą w toku postępowania powinny być przestrzegane przepisy prawa procesowego oraz materialnego. Dbałość o przestrzeganie przepisów dotyczy wszystkich uczestników postępowania administracyjnego, jednak w szczególny sposób odnosi się do organów administracji publicznej.
 
Zmiana przepisów prawa materialnego w toku postępowania administracyjnego, między wydaniem decyzji w pierwszej instancji a rozpatrzeniem odwołania, zobowiązuje organ odwoławczy do uwzględnienia nowego stanu prawnego, jeżeli z nowych przepisów nie wynika inny skutek. Jeżeli podstawę prawną decyzji organu pierwszej instancji stanowił art. 26 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), a podstawa ta odpadła przed rozpatrzeniem odwołania wskutek wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jednolity tekst: Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) to organ odwoławczy powinien uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie (Wyrok SN z dnia 7 maja 2002 r., III RN 59/01).
 
Kolejna z zasad ogólnych wynika także z art. 7 k.p.a. i nazywana jest zasadą prawdy obiektywnej. Dotyczy ona wyjaśniania stanu faktycznego i prawnego w sprawie oraz stosowanych w tym zakresie środków dowodowych. Co do zasady obowiązek wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy spoczywa na organie administracyjnym, a wyjątki od tej zasady może przewidywać ustawa. 
 
Wniosek, iż organ powinien wydać decyzję administracyjną, biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy istniejący w chwili jej wydania wywieść można przede wszystkim z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., zgodnie, z którą w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Wskazana zasada obowiązuje również w postępowaniu przed organem II instancji (Wyrok NSA z dnia 25 lipca 2007 r., II OSK 1424/06).
 
Trzecią z zasad ogólnych postępowania administracyjnego jest zasada uwzględniania w postępowaniu i załatwianiu spraw interesu społecznego i słusznego interesu jednostki (art. 7 k.p.a.). Opiera się ona na klauzuli generalnej interesu społecznego, która określana jest w konkretnej sprawie przez organ administracji publicznej. Słuszny interes strony nie może naruszać interesu społecznego i pozostawać z nim w sprzeczności, ponieważ wtedy brak mu przymiotu słuszności (por. Wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1981 r., SA 820/81).
 
W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznej i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu społecznego nad interesem indywidualnym (art. 7 k.p.a.). Organ orzekający w każdym wypadku ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny chodzi, i udowodnić, że jest on tak ważny i znaczący, iż bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywatela. Zarówno wykazanie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym wypadku interesu społecznego nad indywidualnym, podlegać muszą wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej, szczególnie wówczas, gdy w ocenie organu w interesie społecznym leży ograniczenie praw obywatela określonych w Konstytucji RP (Wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2001 r., V SA 3718/00).
 
Art. 8 k.p.a. konstytuuje zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Jej realizacja zależy w znacznej mierze od postępowania organów administracji publicznej, w tym stosowania przez nie innych zasad postępowania administracyjnego. Realizowana jest ona przez zasadę udzielania informacji faktycznej i prawnej stronom oraz niezbędnej informacji prawnej stronom i uczestnikom postępowania (art. 9 k.p.a.). Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa jest także realizowana przy pomocy zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.), która nakłada na organ administracyjny obowiązek wyczerpującego uzasadniania decyzji.
 
Art. 10 k.p.a. ustanawia zasadę czynnego udziału stron w postępowaniu, która nakłada na organ administracyjny obowiązek zapewnienia możliwości udziału stron we wszystkich czynnościach oraz stadiach postępowania. Od zasady tej organy administracji publicznej mogą odstąpić tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 1 k.p.a.). Naruszenie tej zasady może stanowić podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.
 
W celu zapewnienia prawidłowości decyzji administracyjnych powinny one podlegać kontroli. Z tego też względu ustawodawca przewidział w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania zgodnie, z którą strony mają prawo złożenia odwołania do organu wyższego stopnia od każdej nieostatecznej decyzji administracyjnej. Podobnym celom służy zasada sądowej kontroli decyzji administracyjnych (art. 16 § 2 k.p.a.). Przedmiotem postępowania sądowego jest ostateczna decyzja administracyjna. 
 
Art. 16 § 1 k.p.a. wprowadza natomiast zasadę trwałości decyzji administracyjnej. Z zasady decyzje administracyjne organu I instancji, które nie zostały zaskarżone w terminie lub wydane zostały w postępowaniu jednoinstancyjnym są trwałe. Mogą one być wzruszone tylko w szczególnym określonym przez ustawę trybie. 
 
W art. 114 – 122 k.p.a. uregulowano instytucję ugody administracyjnej. W związku z tym ustawodawca wprowadził także w zasadach ogólnych postępowania administracyjnego zasadę ugodowego załatwiania spraw o spornych interesach stron (art. 13 k.p.a.). Polega ona na tym, że sprawy, w których uczestniczą strony o spornych interesach, mogą być załatwiane w drodze ugody sporządzonej przed organem administracji publicznej. Organ administracji publicznej, przed którym toczy się postępowanie w sprawie, powinien w tych przypadkach podejmować czynności skłaniające strony do zawarcia ugody. 
 
Kolejną z zasad postępowania administracyjnego jest zasada prostoty i szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.). postępowanie administracyjne powinno być prowadzone szybko, tak aby ograniczyć koszty i przeciwdziałać jego przewlekłości. Jednak z drugiej strony nie można kosztem jego szybkości doprowadzić do naruszenia innych zasad postępowania lub przepisów prawa. Postępowanie powinno być także prowadzone w sposób prosty bez wprowadzania do niego zbędnych środków.
 
Nowy termin załatwienia sprawy może być uznany za skutecznie wyznaczony w trybie art. 36 § 1 k.p.a., jeżeli zostanie wskazany przez organ właściwy do załatwienia sprawy zgodnie z art. 57 k.p.a. (tj. w dniach, tygodniach lub miesiącach) i z zachowaniem ogólnej zasady szybkości postępowania określonej w art. 12 k.p.a. (Wyrok NSA z dnia 21 czerwca 1996 r., I SAB 28/96).
 
Ostatnią z omawianych zasad jest zasada pisemności. W myśl art. 14 § 1 k.p.a. sprawy należy załatwiać w formie pisemnej lub w formie dokumentu elektronicznego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. Nr 64, poz. 565, z późn. zm.), doręczanego środkami komunikacji elektronicznej. Wyjątek wprowadzony został w art. 14 § 2 k.p.a. zgodnie, z którym sprawy mogą być załatwiane ustnie, gdy przemawia za tym interes strony, a przepis prawa nie stoi temu na przeszkodzie. Treść oraz istotne motywy takiego załatwienia powinny być utrwalone w aktach w formie protokołu lub podpisanej przez stronę adnotacji.


Tagi: postępowanie administracyjne

Opinie naszych zadowolonych Klientów
    Zostaw swój komentarz
    Adres e-mail nie zostanie opublikowany
Zapytaj prawnika
Opinie klientów
Mikołaj

Jestem mile zaskoczony jakością, fachowością i krótkim czasem prowadzenia sprawy choć do tej pory współpracowałem z wieloma kancelariami i prawnikami.

  • right
Andrzej

Szczerze polecam ta kancelarie dobry kontakt, szybka odpowiedz i pełen profesjonalizm. W sądzie poszło tak jak mówił Pan Dariusz. Dziękuje.

  • left
  • right
Piotr

Cieszy mnie niezmiernie, że w tak trudnych czasach wyzysku, manipulacji i cwaniactwa jest tak profesjonalna możliwość obrony. Dziękuję panie Darku !

  • left
  • right
Darek

Jestem bardzo mile zaskoczony profesjonalnością i szybkością odpowiedzi. Poleciłem serwis znajomym, bo warto!

  • left
  • right
Michał

Bardzo fachowa i szybka pomoc, a wszystko w dobrej cenie. Jestem pełen uznania i wdzięczności dla Kancelarii LexVin za profesjonalną realizację usługi.

  • left
  • right
Karolina

Bardzo dziękuję za zajęcie się moją sprawą oraz szybkie wysłanie mi sprzeciwu. Z pewnością polecę Państwa usługi.

  • left
  • right
Joanna

Pomoc prawną otrzymałam błyskawicznie i profesjonalnie.Świetna,merytoryczna i miła obsługa. Serdecznie dziękuję.

  • left
  • right
Aneta

Bardzo dziękuję za profesjonalne i szybkie napisanie sprzeciwu. Polecam pomoc prawną Kancelarii LexVin każdemu, kto szuka profesjonalnej pomocy prawnej.

  • left
  • right
Podobne artykuły