Kancelaria Radcy Prawnego Dariusz Borys Kostyra
Zamów poradę online Zapytaj prawnika

Darowizna za rentę strukturalną, zachowek, cofnięcie darowizny

22.02.2013
Kwestie związane z przekazaniem gospodarstwa rolne w zamian za emeryturę budzą liczne kontrowersje w zakresie ich interpretacji. Zgodnie z art. 84 Ustawy z dnia 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników przez umowę z następcą rolnik będący właścicielem (współwłaścicielem) gospodarstwa rolnego zobowiązuje się przenieść na osobę młodszą od niego co najmniej o 15 lat (następcę) własność (udział we współwłasności) i posiadanie tego gospodarstwa z chwilą nabycia prawa do emerytury lub renty inwalidzkiej, jeżeli następca do tego czasu będzie pracować w tym gospodarstwie. Ponadto umowa z następcą może zawierać inne postanowienia, w szczególności dotyczące wzajemnych świadczeń stron przed i po przeniesieniu przez rolnika własności gospodarstwa rolnego na następcę.
 
Na tle wcześniej obowiązujących ustaw Sąd Najwyższy wypowiedział się krytycznie na temat zarówno możliwości dochodzenia w takiej sytuacji zachowku, jak również cofnięcia darowizny czy też wejścia takiej darowizny w skład majątku odrębnego obdarowanego małżonka.
 
Jak wskazywał już Sąd Najwyższy w dotychczasowym orzecznictwie (wyrok SN z dnia 4 lutego 1997 r. III CKN 26/96 OSNC 1997/6-7 poz. 80, wyrok SN z dnia 4 grudnia 1998 r. III CKN 68/98 OSNC 1999/7-8 poz. 127, wyrok SN z dnia 16 maja 2000 r. IV CKN 34/2000 LexPolonica nr 384102), ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników nie uzależnia nabycia przez nich uprawnień emerytalno - rentowych od wyzbycia się gospodarstwa, ale tylko od osiągnięcia określonego wieku. Przyznanie rolnikowi emerytury przed osiągnięciem tego wieku, a także pełna wypłata świadczeń z tytułu emerytury lub renty uzależnione zostały natomiast od zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, za które uznaje się między innymi wyzbycie się własności i posiadania gospodarstwa rolnego. Wybór rodzaju umowy prowadzącej do wyzbycia się gospodarstwa rolnego należy do stron. Mogą je stanowić umowy określone w tej ustawie jako umowy z następcą (art. 84 i 85) lub przewidziane w kodeksie cywilnym umowy darowizny i dożywocia. Dokonany wybór determinuje prawne możliwości odzyskania przez rolnika przekazanego gospodarstwa. W przypadku umowy darowizny może to nastąpić przez jej odwołanie na podstawie art. 898 § 1 kc, zaś w wypadku umów zawartych na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. tj. umowy z następcą o charakterze zobowiązującym oraz umowy zawartej w celu wykonania umowy z następcą o skutkach rzeczowych, w drodze żądania ich rozwiązania przez sąd (art. 87 i 89 tej ustawy).
 
Jak wynika z Pani pytania gospodarstwo zostało przekazane na podstawie przepisów Ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i ewentualne cofnięcie dokonanego rozporządzenie gospodarstwem możliwe jest jedynie w sytuacji w ustawie wskazanych.
 
Na żądanie rolnika sąd może rozwiązać umowę z następcą, jeżeli następca bez usprawiedliwionych powodów nie podjął albo zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnika, nie wywiązuje się z obowiązków przyjętych w umowie lub postępuje w taki sposób, że nie można wymagać od rolnika, aby spełnił obowiązki względem następcy.
 
Ponadto Na żądanie rolnika sąd, po rozważeniu interesów stron zgodnie z zasadami współżycia społecznego, może rozwiązać umowę przenoszącą własność gospodarstwa rolnego, zawartą w celu wykonania umowy z następcą, jeżeli następca:
  1. uporczywie postępuje wobec rolnika w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego lub
  2. dopuścił się względem rolnika albo jednej z najbliższych mu osób rażącej obrazy czci bądź umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu albo wolności, lub
  3. uporczywie nie wywiązuje się ze swych obowiązków względem rolnika wynikających z umowy lub z przepisów prawa
 
Co istotne roszczenie o rozwiązanie umowy przekazania gospodarstwa rolnego na podstawie art. 89 w związku z art. 119 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 1991 r. Nr 7 poz. 24 ze zm.) służy wyłącznie rolnikowi, który przekazał gospodarstwo następcy. Jest niezbywalne i nie przechodzi na spadkobierców.
 
Na tle obowiązujących przepisów po śmierci rodziców nie będzie mogła się Pani również domagać zapłaty zachowku. Uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 19 lutego 1991 r., sygn. akt. III CZP 4/91 wskazuje, iż wartości gospodarstwa rolnego przekazanego następcy na podstawie art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 r. Nr 32, poz. 140) nie uwzględnia się przy ustalaniu zachowku. (Wyrok ten został wydany uwzględniając ustawę z 1977 r., ale analogicznie może mieć zastosowanie dla przeniesienia własności gospodarstwa rolnego na podstawie ustawy z roku 1982).
 
Podobnie wypowiedział się np. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 lipca 2006 r., sygn. akt. VI ACa 99/2006. Sąd Apelacyjny stwierdził, iż umowa o przekazanie gospodarstwa rolnego następcy w zamian za świadczenie z ubezpieczenia społecznego wobec zawarcia w niej elementów z różnych dziedzin prawa ma niejednorodny charakter, jednakże ze względu na zakres regulacji oraz cel, jakiemu ma służyć, nie może być ona z punktu widzenia zachowku traktowana tak, jak umowa darowizny w rozumieniu przepisu art. 888 § 1 Kodeksu cywilnego, a tylko takie darowizny doliczane są do spadku przy obliczaniu zachowku po myśli przepisu art. 993 Kodeksu cywilnego.
 
Sądy w uzasadnieniach powyższych wyroków wskazały na niejednorodny charakter umowy o przekazaniu gospodarstwa rolnego następcy, zawierającej elementy prawa administracyjnego, ubezpieczeniowego i cywilnego. Te okoliczności przemawiają przeciwko uznaniu, że z punktu widzenia uprawnień do zachowku umowa taka może być traktowana jako umowa darowizny.
 
W niniejszej sprawie jedyną drogą jest cofnięcie przez rodziców dokonanego przekazania, możliwe, iż w wyniku odpowiedniej argumentacji Pani siostra podpisałaby ugodę zobowiązującą ją do spłaty.


Tagi: zachowek, darowizna, spadek

Opinie naszych zadowolonych Klientów
    Zostaw swój komentarz
    Adres e-mail nie zostanie opublikowany
Zapytaj prawnika
Opinie klientów
Mikołaj

Jestem mile zaskoczony jakością, fachowością i krótkim czasem prowadzenia sprawy choć do tej pory współpracowałem z wieloma kancelariami i prawnikami.

  • right
Andrzej

Szczerze polecam ta kancelarie dobry kontakt, szybka odpowiedz i pełen profesjonalizm. W sądzie poszło tak jak mówił Pan Dariusz. Dziękuje.

  • left
  • right
Piotr

Cieszy mnie niezmiernie, że w tak trudnych czasach wyzysku, manipulacji i cwaniactwa jest tak profesjonalna możliwość obrony. Dziękuję panie Darku !

  • left
  • right
Darek

Jestem bardzo mile zaskoczony profesjonalnością i szybkością odpowiedzi. Poleciłem serwis znajomym, bo warto!

  • left
  • right
Michał

Bardzo fachowa i szybka pomoc, a wszystko w dobrej cenie. Jestem pełen uznania i wdzięczności dla Kancelarii LexVin za profesjonalną realizację usługi.

  • left
  • right
Karolina

Bardzo dziękuję za zajęcie się moją sprawą oraz szybkie wysłanie mi sprzeciwu. Z pewnością polecę Państwa usługi.

  • left
  • right
Joanna

Pomoc prawną otrzymałam błyskawicznie i profesjonalnie.Świetna,merytoryczna i miła obsługa. Serdecznie dziękuję.

  • left
  • right
Aneta

Bardzo dziękuję za profesjonalne i szybkie napisanie sprzeciwu. Polecam pomoc prawną Kancelarii LexVin każdemu, kto szuka profesjonalnej pomocy prawnej.

  • left
  • right
Podobne artykuły